×
logo EKO-UNII;border:none grantodawcy
menu

Dostęp do informacji o środowisku i jego ochronie - skuteczne prawo podmiotowe

1 lutego 2019

Spis treści 

Wstęp

I.   Podstawa prawna dostępu do informacji o środowisku 
II.  Od kogo można uzyskać informację o środowisku ? 
III. Jakie informacje podlegają udostępnieniu? 
IV. Opłata za informację o środowisku

Wstęp

Prawo dostępu do informacji o środowisku i jego ochronie jako publiczne prawo podmiotowe, daje spektrum możliwości aktywnym obywatelom, chcącym bliżej poznać szczegóły podejmowanych przez organy administracji publicznej działań prawnych z zakresu ochrony środowiska. Niniejszy artykuł ma na celu przybliżyć instytucję udostępniania informacji o środowisku i jego ochronie, a także pokazać jak skutecznie z niej korzystać w praktyce.

I. Podstawa prawna dostępu do informacji o środowisku i jego ochronie

Prawo dostępu do informacji o środowisku i jego ochronie, w polskim porządku prawnym zostało zagwarantowane w artykule 74 ust. 3 Konstytucji RP, zaś jego rozwinięcie na szczeblu ustawowym reguluje ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U.2018.2081 t.j, dalej: ustawa o.o.ś.), wprowadzająca w art. 4 zasadę głoszącą, że:

każdy ma prawo do informacji o środowisku i jego ochronie na warunkach określonych ustawą.

Należy podkreślić, że nie ma żadnych podmiotowych ograniczeń tego prawa i z mocy ustawy przysługuje każdemu zainteresowanemu, bez dyskryminacji ze względu na obywatelstwo, narodowość czy miejsce zamieszkania lub inne kryteria. Ponadto, organy władzy publicznej nie mogą żądać od podmiotu wnioskującego o udostępnienie informacji środowisku i jego ochronie wykazania interesu prawnego lub faktycznego.

Polskie normy prawne w tym zakresie są w pełni zgodne z regulacjami prawa międzynarodowego i wspólnotowego. Ustawa o.o.ś. stanowi transpozycję postanowień Konwencji z Aarhus z dnia 25 czerwca 1998 r. o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w  sprawach dotyczących środowiska (Dz.U.2003.78.706), a także Dyrektywy 2003/4/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2003 r. w sprawie publicznego dostępu do informacji dotyczących środowiska i uchylająca dyrektywę Rady 90/313/EWG (dalej: dyrektywa o informacji).

Warto wspomnieć o genezie tego prawa, które zostało wypracowane w trakcie przełomowego wydarzenia jakim była konferencja ONZ na temat Środowiska i Rozwoju w Rio de Janeiro w 1992 r., potocznie zwana Szczytem Ziemi. Zasadniczym celem konferencji było zaproponowanie globalnej strategii uwzględniającej problemy środowiskowe w procesie społeczno-gospodarczego rozwoju, a także rozwój międzynarodowego prawa ochrony środowiska.

W wyniku prac konferencji, uchwalono m.in. Deklarację z Rio, której zasada 10 stanowi:

Zagadnienia środowiskowe są najlepiej rozwiązywane, na odpowiednim poziomie, z udziałem wszystkich zainteresowanych obywateli. Na poziomie narodowym każda jednostka powinna mieć zapewniony odpowiedni dostęp do informacji dotyczącej środowiska, w której posiadaniu jest władza publiczna. Obejmuje to informacje dotyczące substancji niebezpiecznych i działalności w obrębie społeczności, jak również możliwość udziału w procesie podejmowania decyzji. Państwa powinny ułatwić, jak również podnieść świadomość i udział społeczeństwa przez stworzenie szerokiego dostępu do informacji. Powinien zostać zapewniony efektywny i rzeczywisty dostęp do prawnych i administracyjnych środków, włączając w to środki kompensujące i zaradcze.

Oczywiście, musiało upłynąć trochę czasu zanim prawo dostępu do informacji o środowisku i jego ochronie zostało w pełni wdrożone do przepisów krajowych.

Obecnie w naszym systemie, mamy narzędzia prawne, z których społeczeństwo obywatelskie powinno umieć skorzystać. Skuteczne uzyskanie pożądanej informacji wymaga jednak poznania odpowiednich zagadnień jakie wprowadza ustawa o.o.ś. w instytucji udostępniania informacji o środowisku będącej przedmiotem Działu II.

II. Od kogo można uzyskać informację o środowisku i jego ochronie ?

Zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 ustawy o.o.ś.:

władze publiczne są obowiązane do udostępniania każdemu informacji o środowisku i jego ochronie, które są informacjami znajdującymi się w posiadaniu władz publicznych lub informacjami przeznaczonymi dla władz publicznych, w zakresie, w jakim nie dotyczy to ich działalności ustawodawczej, a w przypadku sądów i trybunałów - działalności orzeczniczej.

W związku z brzmieniem tego przepisu, należy wyjaśnić jakie konkretnie podmioty mieszczą się w zakresie pojęcia władzy publicznej. Zgodnie z brzmieniem art. 3 ust. 1 pkt 15a ustawy o.o.ś., przez „władzę publiczną” należy rozumieć: „Sejm, Senat, Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, organy administracji, sądy, trybunały oraz organy kontroli państwowej i ochrony prawa”.

Natomiast na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 9 ustawy o.o.ś. przez „organ administracji” rozumie się:

  1. ministrów, centralne organy administracji rządowej, wojewodów, działające w ich lub we własnym imieniu inne terenowe organy administracji rządowej, organy jednostek samorządu terytorialnego,
  2. inne podmioty wykonujące zadania publiczne dotyczące środowiska i jego ochrony;

Warto sięgnąć także do dyrektywy o informacji, której przepisy zostały transponowane do ustawy o.o.ś. Pojęcie „organu władzy publicznej” zdefiniowano w art. 2 ust. 2 dyrektywy o informacji i oznacza:

  1. rząd lub inny organ administracji publicznej, włączając publiczne organy doradcze, na szczeblu krajowym, regionalnym lub lokalnym;
  2. osobę fizyczną lub prawną, która na mocy prawa krajowego sprawuje publiczne funkcje administracyjne, łącznie z konkretnymi obowiązkami, działaniami lub usługami dotyczącymi środowiska oraz
  3. osobę fizyczną lub prawną sprawującą publiczne obowiązki lub funkcje lub świadczącą publiczne usługi dotyczące środowiska i podlegającą organowi lub osobie, o których mowa w lit a) lub b).

Ponadto w związku z brzmieniem art. 8 ust. 1 należy wyjaśnić jak interpretować wprowadzone pojęcia informacji przeznaczonej dla władz publicznych oraz informacji znajdujących się w posiadaniu władz publicznych. Ustawodawca w art. 3 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o.o.ś., zdefiniował je w następujący sposób:

2)informacje przeznaczone dla władz publicznych - rozumie się przez to informację, którą w imieniu władz publicznych dysponują osoby trzecie, w tym też informację, której władze publiczne mają prawo żądać od osób trzecich;

3) informacje znajdującej się w posiadaniu władz publicznych - rozumie się przez to informację znajdującą się w posiadaniu władz publicznych, wytworzoną przez władze publiczne lub otrzymaną przez władze publiczne od osoby trzeciej;

Warto podkreślić, że każdy organ władzy publicznej jest obowiązany do wyznaczenia konkretnej osoby, która zajmuje się udostępnianiem informacji o środowisku.

III. Jakie informacje o środowisku i jego ochronie podlegają udostępnieniu ?

Ustawodawca określił jakie konkretne rodzaje informacji o środowisku i jego ochronie podlegają powszechnemu udostępnieniu. Zgodnie z treścią art. 9 ust. 1 ustawy o.o.ś. są to informacje dotyczące:

1) stanu elementów środowiska, takich jak: powietrze, woda, powierzchnia ziemi, kopaliny, klimat, krajobraz i obszary naturalne, w tym bagna, obszary nadmorskie i morskie, a także rośliny, zwierzęta i grzyby oraz inne elementy różnorodności biologicznej, w tym organizmy genetycznie zmodyfikowane, oraz wzajemnych oddziaływań między tymi elementami;

2) emisji, w tym odpadów promieniotwórczych, a także zanieczyszczeń, które wpływają lub mogą wpłynąć na elementy środowiska, o których mowa w pkt 1;

3) środków, takich jak: środki administracyjne, polityki, przepisy prawne dotyczące środowiska i gospodarki wodnej, plany, programy oraz porozumienia w sprawie ochrony środowiska, a także działań wpływających lub mogących wpłynąć na elementy środowiska, o których mowa w pkt 1, oraz na emisje i zanieczyszczenia, o których mowa w pkt 2, jak również środków i działań, które mają na celu ochronę tych elementów;

4) raportów na temat realizacji przepisów dotyczących ochrony środowiska;

5) analiz kosztów i korzyści oraz innych analiz gospodarczych i założeń wykorzystanych w ramach środków i działań, o których mowa w pkt 3;

6) stanu zdrowia, bezpieczeństwa i warunków życia ludzi, oraz stanu obiektów kultury i obiektów budowlanych – w zakresie, w jakim oddziałują na nie lub mogą oddziaływać:

a)stany elementów środowiska, o których mowa w pkt 1, lub

b)przez elementy środowiska, o których mowa w pkt 1 - emisje i zanieczyszczenia, o których mowa w pkt 2, oraz środki, o których mowa w pkt 3.

Powyższe informacje, mogą zostać udostępnione w jakiejkolwiek formie w zależności od ich charakteru, zatem może  to być forma ustna, pisemna, wizualna, dźwiękowa lub elektroniczna. Ustawa o.o.ś. przewiduje dwa podstawowe tryby w jakich można je udostępnić:

  1. poprzez ich upowszechnienie za pośrednictwem systemów teleinformatycznych;
  2. na indywidualny wniosek.

Pierwszy tryb odnosi się do elektronicznych baz danych, zawierających określone informacje określone w art. 24 ustawy o.o.ś. Ich sporządzanie należy do obowiązków marszałka województwa, starosty, wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska, a także innych podmiotów, które zarządzają drogami, liniami kolejowymi, tramwajowymi, lotniskiem lub portem. Wykazy te publikuje się za pośrednictwem Biuletynu Informacji Publicznej (BIP). Ponadto w BIP umieszcza się publicznie dostępne wykazy innych organów władzy publicznej.  Celem prowadzenia publicznie dostępnych wykazów jest  przedstawienie danych o dokumentach ze szczegółowym określeniem miejsca ich sporządzenia, daty wydania czy ich przedmiotu, a także zlokalizowania miejsca w którym się fizycznie znajdują, zapewniając zainteresowanej społeczności możliwość ich szybkiej identyfikacji. Warto podkreślić, że chodzi o udostępnianie danych o informacji o środowisku i jego ochronie, zatem w celu uzyskania konkretnego dokumentu, należy złożyć wniosek o udostępnienie jego treści w określonej formie.

Wniosek o udostępnianie informacji o środowisku jest podstawową formą uzyskania poszukiwanej informacji. Sam wniosek może zostać złożony pisemnie lub w sytuacji, w której uzyskanie informacji nie wymaga czynności wyszukiwania można ją uzyskać ustnie od osoby wyznaczonej do udostępniania informacji w urzędzie. Warto podkreślić, że ustawa nie określa szczegółowej formy dla pisemnego wniosku.

W praktyce, orany administracji publicznej mają na swoich stronach internetowych zamieszczony szablon wniosku, który można wykorzystać wnosząc o udostępnienie informacji o środowisku i jego ochronie. Jest to o tyle istotne, że zgodnie z art. 15 ust.1 ustawy o.o.ś. należy określić w jakiej formie i w jaki sposób organ ma nam udostępnić informację. Może to być np. przesłanie kopii określonego dokumentu na na wskazany adres do korespondencji, w tym na pocztę elektroniczną. Może też zaistnieć taka sytuacja, że z treścią określonego dokumentu lepiej zapoznać się w siedzibie organu w pewnym przedziale czasu. Najczęściej chodzi o specyficzne dokumenty, takie jak np. mapy sporządzone w dużej skali. Czasem lepiej, o ile mamy takża możliwość, pofatygować się osobiście do urzędu, wówczas jest szansa na rozmowę i uzyskanie dodatkowych szczegółów od osoby odpowiedzialnej za konkretną sprawę. Oczywiście wszystko zależy od tego jaki jest nasz cel i jaką konkretnie informację chcemy uzyskać. 

Na podstawie art. 15 ust. 2 i 3:

Jeżeli informacja o środowisku i jego ochronie nie może być udostępniona w sposób lub w formie określonych we wniosku, władze publiczne powiadamiają pisemnie podmiot żądający informacji w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku o przyczynach braku możliwości udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem i wskazują, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona.

Jeżeli w terminie 14 dni od dnia otrzymania powiadomienia, o którym mowa w ust. 2, podmiot żądający informacji nie poinformuje o wyborze sposobu lub formy udostępnienia spośród wskazanych w powiadomieniu, władze publiczne wydają decyzję o odmowie udostępnienia informacji.

Ustawa o.o.ś. przewiduje, że żądana informacja powinna zostać udostępniona bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w ciągu miesiąca od dnia otrzymania wniosku, z możliwością przedłużenia do 2 miesięcy ze względu na stopień skomplikowania sprawy. Jednak powyższej reguły nie stosuje się w przypadku gdy  dokumenty, o których dane są zamieszczane w publicznie dostępnych wykazach na podstawie art. 21 ust. 1. Wówczas informacje udostępnia się niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie 3 dni od dnia złożenia wniosku.

Art. 12 ust 2 pkt 2 stanowi wyjątek od powyższych terminów i w przypadku wystąpienia klęski żywiołowej, innej katastrofy naturalnej lub awarii technicznej lub innego bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia ludzi lub środowiska, żądaną informację,  uzyskuje się niezwłocznie, bez wymogu pisemnego wniosku.

IV. Opłata za informację o środowisku i jego ochronie

Ustawa o.o.ś. w art. 26-28 określa szczegóły dotyczące opłat za udostępnianie informacji o środowisku i jego ochronie.

Udostępnianie informacji o środowisku i jego ochronie nie podlega opłacie w sytuacji gdy:

  •  udzielenie informacji nastąpiło ustnie w siedzibie organu administracji lub telefonicznie;
  • dokumenty znajdujące się w publicznie dostępnym wykazie danych zostały wyszukane i udostępnione do przeglądania w siedzibie organu administracji.

Natomiast podlegają opłacie te informacje, które organ administracji musiał wyszukać i przekształcić w formę wskazaną przez wnioskodawcę np. sporządzić kopie dokumentów lub danych.

W praktyce, organy administracji publicznej różnie uzasadniają zasadność pobierania opłaty, gdyż róznie interpretowane są czynności wyszukiwania informacji.

W sytuacji, gdy organ administracji posiada już w swoich zasobach dokument w postaci skanu PDF, który wcześniej przygotował np. na potrzeby innego wniosku, wówczas może go wysłać formie elektronicznej (jeśli taka została wskazana we wniosku) i nie pobiera żadnej opłaty. W przypadku naliczenia opłaty, organ wraz z udostępnionym dokumentem, przesyła informację o należnej do zapłaty kwocie.

W celu poznania przewidywanej kwoty jaką organ może naliczyć, warto zapoznać się z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 12 listopada 2010 r. w sprawie opłat za udostępnianie informacji o środowisku i jego ochronie (pobierz).  

Przykładowy wniosek o udostępnianie informacji o środowisku i jego ochronie (pobierz).  

artykuły

Stow. Ekologiczne
EKO-UNIA

Od 1994 r. realizuje projekty ekologiczne i społeczne zgodne z zasadą zrównoważonego rozwoju.Działania mają zasięg lokalny, krajowy i międzynarodowy.
strona Stowarzyszenia
Koalicja Ratujmy Rzeki
skupia organizacje zajmujące się ochroną polskich rzek, potoków, obszarów wodnobłotnych, jak również naukowców, osoby, samorządy i instytucje, dla których los polskich rzek i ekosystemów wodnych jest istotny. Istniejemy od 2016r. strona Stowarzyszenia
Towarzystwo na rzecz Ziemi
działa na rzecz zachowania, ochraniania i odtwarzania dziedzictwa przyrodniczego oraz ochrony zdrowia i życia ludzi przed szkodliwym oddziaływaniem zanieczyszczeń
strona Stowarzyszenia
Projekt „Strażnicy dobrego stanu wód -monitoring regulacji środowiskowych” jest współfinansowany w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój, numer umowy POWR.02.16.00-00-0070/17-00.
kontakt:
Stowarzyszenie Ekologiczne "EKO-UNIA"
ul. Białoskórnicza 26
50-134 Wrocław
email: info@eko-unia.org.pl
tel./fax +48 71 344 22 64   Skype: eko.unia
logos
logos
logo UE
logo RP
logo FEu
Licencja Creative Commons Materiały zgromadzone na serwisie dostępne są na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe